Financieel Dagblad 15 januari 2007 ...naar overzicht...

Van sta-in-de-weg tot troetelkind van het dorp

De pakweg 150 bewoners van het dorpje Vierhuizen, in Noord Groningen hebben in een paar maanden tijd ware liefde opgevat voor hun totaal vervallen kerkje. Een niet geheel belangeloze liefde, want hun passie is inmiddels beloond met € 920.000, waarmee het kerkgebouw dit jaar wordt gerestaureerd.
Het dorp won namelijk de Avro-wedstrijd tussen vijftien monumenten die allemaal dringend aan restauratie toe zijn. In een serie programma's konden de pleitbezorgers stemmen werven voor de verschillende gebouwen, waaronder kastelen, molens, een scheepswerf, maar bijvoorbeeld ook de Sint-Jan kathedraal in Den Bosch. Alle gebouwen voldeden aan hetzelfde criterium: ze hadden € l min nodig voor een opknapbeurt. Dat geld is beschikbaar gesteld door de 'cul-tuurloterij' BankGiro Loterij.
Financieel Dagblad 15 januari 2007
Het tufstenen kerkje van Vierhuizen stamt uit de dertiende eeuw. Het is gebouwd door de monniken van Kloosterburen, toen ze daar de eerste middeleeuwse _dijk_bouwden, die de Waddenzee buiten de deur moest houden. Eeuwen van zilte lucht hebben het gebouw, dat eenzaam in het lege landschap staat, geen goed gedaan. En sinds het kerkje niet meer in gebruik is — en er dus ook geen vromen meer zijn die de noodzaak inzien van geregeld onderhoud — is het verval snel gegaan.
Muren, ramen, het dak, maar ook het orgel verkeren in een deerniswekkende staat. Omdat er geen rijksgeld beschikbaar is, zou het een kwestie van jaren zijn voor het gebouw tot ruïne zou zijn verworden. Maar dat 'point of no return' was nog niet bereikt. Om die reden besloot de eigenaar van het kerkje, de Stichting Oude Groninger Kerken, om mee te doen aan het televisieprogramma, vertelt stichtingsdirecteur Peter Breukink.
'We hebben van tevoren ingeschat dat het voor €920.000 net kan worden opgeknapt, inclusief het orgel', aldus Breukink. 'We hebben het gebouw nu een aantal jaren in ons bezit en weten daarom heel goed wat de echte problemen zijn. Sommige onderdelen zijn er echt vreselijk aan toe. Als het eenmaal is gerestaureerd, ziet het er natuurlijk niet als nieuw uit, maar is het wel weer in goede staat.' De schatting van de kosten is niet gebaseerd op offertes van aannemers die het werk zouden moe- ten gaan uitvoeren. Toch verwacht Breukink niet dat de begroting ernstig wordt overschreden. 'Als je in al die jaren 45 kerken hebt gerestaureerd, weet je wel waar je het over hebt. Ik zie geen grote bouwkundige verrassingen aankomen, maar als ze er onverhoopt mochten zijn, lossen we ze wel op', zo zegt de stichtingsdirecteur. De stichting wil de restauratie hoe dan ook voltooien, ook als daar nog wat eigen geld voor nodig is. Breukink: 'We zullen wel heel effectief met de middelen moeten omgaan, echt tot het uiterste, om binnen de begroting te blijven. Maar voor dit soort gevallen hebben we ook nog een potje onvoorzien. Dat is overigens hooguit enkele tienduizenden euro's.'
Breukink hoopt de restauratie nog in dit jaar te kunnen voltooien. 'Het wordt wel heel krap. Dat komt vooral door procedures, aanbestedingen en vergunningsaanvragen. Maar we verwachten in de tweede helft van het jaar daadwerkelijk te kunnen beginnen met het verbouwen. Het zou mooi zijn als we klaar waren voor de volgende editie van BankGiro Loterij Restauratie.'
Breukink hoeft overigens voorlopig niet meer mee te doen aan dit programma, want het kerkje in Vierhuizen was de enige van de 55 kerken in het bezit van de Stichting die er zo slecht aan toe was. 'We verliezen zo wel een beetje ons uithangbord', vreest Breukink.
Het televisieprogramma heeft wel grote impact gehad op het dorpje Vierhuizen. De bevolking had eerst niet zoveel met het in onbruik geraakte gebouw, vertelt Breukink. Maar in de maandenlange campagne om stemmen te werven, is de hele gemeenschap van het kerkje gaan houden. 'We hebben, denk ik, de wedstrijd gewonnen, omdat zo'n kerkje in een klein dorp met een besloten gemeenschap emoties opwekt. Het heeft iets nostalgisch, iets van weleer, en dat raakt de harten van de mensen.'
Het dorp werd bovendien erg creatief in het vinden van media-aandacht. Zo wist het verschillende televisiezenders zover te krijgen om opnames te maken van een oefening van Uruzgangangers uit de nabijgelegen kazerne in het dorp en daarbij de suggestie te wekken, dat zij het dorp tijdens de finale zouden komen 'bewaken'.
Ook het feit dat er mededingers waren, zoals de Sint Jan, waar het miljoen in een bodemloze put zou verdwijnen, speelde een rol. Breukink merkt sinds de finale een toegenomen belangstelling van toeristen die, rondfietsend in de omgeving, Vierhuizen aandoen om het altijd geopende kerkje te komen bezichtigen.
Nu de bewoners van Vierhuizen hun liefde voor de kerk eenmaal hebben beleden, zitten ze er ook aan vast. De Stichting Oude Groninger Kerken wil niet alleen opdraaien voor het toekomstig onderhoud. 'Er is geen kerkelijke gemeenschap om het gebouw te onderhouden, dus er zal een club moeten worden opgericht die structureel steun geeft. Maar het zou me verbazen als niet bijna alle inwoners van het dorp daarin zouden gaan zitten, want het kerkje is sinds de nominatie echt een kind geworden van het dorp.'