NRC 22 december 2006 ...naar overzicht...

Idols voor verwaarloosde gebouwen
Vijf monumenten strijden in tv-programma om miljoen euro
Welk monument krijgt een facelift van l miljoen euro? Kijkers bepalen morgen de winnaar in het AVRO-programma Restauratie.
Door onze redacteur ARJENSCHREUDER
ROTTERDAM, 22 DEC.
Het dorp Vierhuizen is morgen goeddeels verlaten. Van de 150 dorpelingen in Groningen reizen er tachtig naar de televisiestudio in Hilversum. Soldaten uit een naburige kazerne bewaken het dorp.
In Hilversum wonen de dorpelingen de live-finale bij van het tv-programma BankGiro Loterij Restauratie. In dit programma van Endemol voor de AVRO valt één miljoen euro restauratiegeld te winnen. In eerdere afleveringen kozen de kijkers uit vijftien verwaarloosde monumenten vijf finalisten. Eén daarvan is de kerk van Vierhuizen. „De kerk is te gevaarlijk om te gebruiken, want er kunnen stenen op je hoofd vallen", vertelt bewoner Bert Jan Hagers. „Als we de prijs niet winnen, moeten we een sloopvergunning aanvragen."
Het programma heeft lokaal al veel heisa opgeleverd. Liefhebbers doen hun best mensen ertoe te bewegen op hun monument te stemmen. Naast de kerk in Vierhuizen doen aan de finale mee de scheepswerf Wolthuis in Hoogezand-Sap-pemeer, de St. Jan-kathedraal in Den Bosch, het Tractiegebouw Stoomtrein Goes-Borsele, en Huis Holster in Dordrecht.
Restauratie is gebaseerd op een eveneens door Endemol bedacht programma dat met veel succes door de BBC wordt uitgezonden. Programmamanager Joost Timp van Endemol: „We hebben het Engelse fprmat trouw gevolgd. Het verschil is vooral dat er in Engeland veel meer verwaarloosd nationaal erfgoed bestaat. Nederland is wat beter verzorgd. We hebben hier vrij lang moeten zoeken naar geschikte monumenten."
Kosten noch moeite zijn gespaard. „Met cultuurhistorie ga je doorgaans al gauw de educatieve hoek in", zegt Wolter Braamhorst, eindredacteur bij de AVRO. „Voor dit format hebben we de beste technieken gebruikt die we konden krijgen. We hebben met helikopters gevlogen, en voor een shot van tien seconden huurden we een hele aam." Elke van de zes afleveringen kost 2,5 ton, ongeveer drie keer zo veel als vergelijkbare programma's. De extra kosten betalen de AVRO en de BankGiro Loterij. „Wij steunen doelen op het gebied van cultuurbehoud", zegt een woordvoerder van de loterij. „De hoofdprijs van één miljoen euro zouden wij tóch wel hebben uitgekeerd aan een project. Het programma is een kans om over de loterij te vertellen."
Het Nationaal Restauratiefonds, dat eigenaren en beheerders van monumenten steun geeft bij restauratie en onderhoud, juicht de aandacht toe. Woordvoerder Pieter Baars: „Wij hebben wel vaker met omroepen gepraat of er op tv meer aandacht kan ko-men voor restauratie. Dat vinden netcoördinatoren lastig. Ze zeggen dat het onderwerp te veel
informatie bevat en te weinig entertainment. Dat het met steun van de BankGiro Loterij nu wel is gelukt, vinden we geweldig." Bovendien, zegt Baars, is het aardig dat de aandacht uitgaat rtaar monumenten die bij het verlenen van subsidies nogal eens tussen wal en schip vallen. „Sommige projecten vergen zo veel geld, dat er pu-blieksacties nodig zijn. En er zijn ook monumenten die zó vervallen zijn, dat ze niet meer gerestaureerd kunnen worden, maar alleen gereconstrueerd." Baars noemt als voorbeelden Fort Pampus bij Muiden en het DRU-fabriekscomplex in Ulft. Beide monumenten zijn overigens al afgevallen in de strijd om het miljoen.
Gregory Ashworth, hoogleraar ruimtelijke ordening aan de Rijksuniversiteit Groningen, is minder tevreden over het programma. Hij herhaalt de kritiek die hij eerder uitte in een wetenschappelijk artikel over de BBC-versie. „Het programma roept fundamentele vragen over erfgoedbeheer op, maar gaat er verder niet op in. Waarom moeten juist deze gebouwen worden behouden, hebben we ze echt nodig, hebben ze ook economisch nut of maken ze van onze steden een openluchtmuseum? Kijk naar het programma als aangenaam vermaak, maar niet voor zijn bijdrage aan erfgoedstukken."
De kijkcijfers van Restauratie vallen tegen. De AVRO ihikte op 600.000 a 700.000 kijkers. Het zijn er 400.000. De oorzaak is volgens alle betrokkenen dat het programma „zwaar geprogrammeerd" staat: tegelijk met Paul de Leeuw enX-factor.