De Volkskrant 30 oktober 2006

Al is het geen Sint Jan,
Vierhuizens kerk zal winnen


Van onze verslaggeefster Karin Sitalsing
GRONINGEN De pannen vliegen van het dak, het orgel is aan een opknapbeurt toe, toilet, keuken en verwarming ontbreken. De hoogste ijd voor een restauratie van de kerk van Vierhuizen.
Wie niet groot is, moet slim zijn. Vol vertrouwen gaat het Groningse dorp Vierhuizen - met in de kern 155 inwoners en nog eens een dikke honderd in het buitengebied - de strijd om een miljoen euro aan met goliats als Den Bosch en Arnhem.
Doel: het restaureren van de 13de-eeuwse kerk, die nu nauwelijks nog gebruikt kan worden. Want er is geen verwarming, geen toilet en keuken, het orgel is nodig toe aan een grote beurt en de pannen rollen van het dak.
Vierhuizen, vlakbij het Lauwersmeer, is één van de vijftien deelnemers aan het AVRO programma De Bankgiroloterij Restauratie, waarin monumenten een potje kunnen winnen voor een opknapbeurt.
Het hele dorp is al jaren in actie voor de kerk en de bewoners zijn vastbesloten te winnen. Niet eenvoudig, want de uitslag wordt bepaald door telefoontjes en sms'jes. Daar is Vierhuizen in het nadeel: Den Bosch is een stuk groter, diens Sint Jan een tikje bekender.
Aan dat laatste moet nu juist een einde komen, vertelt Jacobien Louwes van de actiegroep. Die groep maakte gipsen handafdrukken van 110 dorpelingen die rondom de kerk werden gepositioneerd om aan te geven dat de kerk op handen gedragen wordt. Er worden wandelingen uitgeschreven, posters en ansichtkaarten gedrukt en verspreid op plekken waar veel toeristen komen: de VVV Groningen bijvoorbeeld, de zeehondencrèche in Pieterburen. Ook kwam er de site www.stemvierhuizen.nl.
Het hele dorp doet mee, vertelt Louwes. 'Een mevrouw heeft bijvoorbeeld wollen schaapjes gemaakt die ze verkoopt, en de opbrengst gaat naar de kerk.'
De televisie-uitzendingen zouden volgende maand beginnen, maar deze worden uitgesteld tot januari. 'Aan de ene kant jammer, want we hadden al kaarten gedrukt met de datum erop. Aan de andere kant hebben we nu meer tijd om meer stemmen te werven.'
Het zal niet meevallen, erkent Louwes. Vierhuizen is al zo klein en dan ligt het ook nog bovenin Noord-Nederland, een regio die te kampen heeft met een Siberië-complex - kil, kaal, ver weg. Toch heeft ze vertrouwen. De Randstedelingen die haar erfgoedlogies bezoeken, zijn razend enthousiast. Met een kerk, een kroeg en een molen is het dorp een gewilde stop voor fietsers en wandelaars die het Lauwersmeer bezoeken. En het ligt aan het Europees Kustpad. 'Vroeger lagen we pal aan de Lauwerszee, toen was de kerktoren een baken voor vissers en schippers, en dat is hij eigenlijk nog steeds. Ik heb begrepen dat de Sint Jan met het geld de kantelen wil opknappen. Maar wij kunnen voor hetzelfde geld de hele kerk restaureren. Het is een klein, behapbaar project, maar denk je eens in wat het zou betekenen voor de uitstraling van het gebied.
Vierhuizen heeft geen last van grootheidswaan, verzekert Louwes. Het hoeft heus geen plek van massatoerisme te worden. 'We moeten wel onze eigenheid bewaren. Mensen komen hier om te genieten van rust, ruimte en stilte. En ze moeten ook even in de kerk kunnen gaan zitten om dat te ervaren. Eigenlijk moet het een soort monument van stilte worden

Rijksmonumenten opgeknapt
Bijna negenduizend rijksmonu-menten in Nederland moeten dringend gerestaureerd worden. Dat blijkt uit een inventarisatie die in opdracht van het ministerie van Cultuur (OCW) is gemaakt. Vooral veel molens en boerderijen verkeren in slechte staat.
Vijf jaar geleden waren veel meer monumenten aan restauratie toe. Het ministerie pleegde een inhaalslag door naast de reguliere restauratie vierduizend rijksmonutnenten extra op te knappen. Maar dat neemt niet weg dat één op de zes monumenten momenteel dringend aan restauratie toe is.
Volgens de onderzoekers is op korte termijn 200 miljoen euro nodig. Het ministerie hoopt bij het najaarsoverleg 140 miljoen euro te krijgen voor de restauratie van rijksmonumenten.
De afgelopen jaren lag de nadruk van de restaurateurs op de zogenoemde 'kanjerprojecten'. Er werd geïnvesteerd in kastelen en grotere kerken, zoals de Pieterskerk in Leiden en de Grote Kerk in Alkmaar. De komende tijd legt het ministerie het accent vooral op oude molens en boerderijen.
Alle provincies hebben verlanglijstjes. Zo wil de provincie Noord Holland in 2009 elf molens in de Schermerpolder opknappen, hetorgel en de kerk in Ouderkerkaan de Amstel restaureren en dekerken van Akersloot en Kolharn
aanpakken.